'When You Love Someone', deel 2

Vorige week schreef ik al over het lied ‘When You Love Someone’ en de bijbehorende videoclip . Vandaag neem ik de tweede helft onder de loep.

There ain't no one here to blame

And nothing's going to change

With your old friends

Your room will stay the same

'Cause you'll only be away

On the weekends

De vader stelt dat er niemand is die schuld heeft aan de situatie. Daarmee neemt de vader geen verantwoordelijkheid voor het handelen van zijn partner en hemzelf. Wat hij in feite zegt, is dat de ellende uit de lucht komt vallen: niemand kan er wat aan doen. En hij zegt vervolgens dat het niet zo veel geeft, want ‘nothing’s going to change’. Dat matcht niet; als er niks verandert, hoeven ze niet uit elkaar te gaan. Er gaat wel degelijk wat veranderen; dat is de reden dat partners uit elkaar gaan en ‘two homes’ creëren, ook als één van de twee ‘homes’ voor veel kinderen niet echt als ‘home’ voelt, om welke reden dan ook. Dat een kind in het weekend, als het ruimte nodig heeft om uit te rusten van de drukte van de (school)week, niet in de eigen vertrouwde kamer kan zijn, maar op pad moet met een logeertas om de andere ouder te zien… dat is niet bepaald een kwestie waarin ‘nothing’s going to change’. En als die ‘old friends’ wél een intact gezin hebben, kan ook daar de confrontatie van het gemis van de eigen veilige basis een voortdurende bron van verdriet worden.

It don't make sense, but nevertheless

You gotta believe us, it's all for the best

It don't make sense

It don't add up

But we'll always love you no matter what

De vader benadrukt nogmaals dat het allemaal nergens op slaat… maar toch gaat het wel gebeuren. Als hij er rationeel achter staat en er een gedegen onderbouwing voor kan geven, kan hij uitleggen hoe de beslissing ‘makes sense’. Dan hoeft hij niet te zeggen dat het allemaal onbegrijpelijk is. Dat zou dan overigens nog steeds de ‘sense’ van hem en zijn partner zijn, niet die van de kinderen, maar het ware in ieder geval een stap voorwaarts, ook als de kinderen nog steeds zouden worden verscheurd tussen twee huizen en door het gemis van de eenheid in het gezin.

Dat de ouders altijd van de zoon zullen houden, is mooi, maar voor kinderen is het een groot verlies als degenen uit wie ze zijn geboren, niet meer samen in één huis leven. Daar wordt (door volwassenen) vaak vrij luchtig over gedaan, maar de gevolgen zijn voor kinderen vaak heftig, ook op de lange termijn. Zie bijvoorbeeld hier of hier .

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes two homes are better than one

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

When you love someone

Come home early after class

Don't be hanging around the back

Of the schoolyard

And if we're crying on the couch

Don't let it freak you out

It's just been so hard

Hier wordt het kind aangemoedigd niet overstuur te raken van het feit dat de ouders huilend op de bank zitten. Dit is een actieve poging om de empathie van het kind de kop in te drukken: het moet zich er niet te veel van aantrekken dat ‘it’s just been so hard’. Dit gebeurt nádat het kind is aangemoedigd om niet tussen vrienden op school steun of troost of afleiding of een vluchtplek te vinden.

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes the best intentions just ain't enough

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

When you love someone

When you love someone

When you love someone

Goede bedoelingen zijn soms inderdaad niet genoeg; een relatie op gezonde wijze in stand houden, ook als je ouder wordt, als je gezin zich verder ontwikkelt, als er ingrijpende dingen gebeuren, als je persoonlijkheid verandert, als je je eigen verleden beter begrijpt, als je kind je confronteert met zaken die moeilijk zijn (voor het kind of voor jouzelf)… dat kan allemaal keihard werken zijn. Van veel kinderen wordt verwacht dat ze op school hard werken en zich inzetten voor hun toekomst; huiswerk en soms weinig vrije tijd heten een ‘investering’ te zijn. Voor veel ouders is het geen optie dat hun kind van school gaat; dan maar een keer blijven zitten of naar een lager niveau, maar niet volledig uit het leersysteem stappen. Wat mogen we op dit punt van ouders verwachten, die een leven hebben gecreëerd waarin ze verantwoordelijkheid dragen voor hun kinderen? Mogen we ook van hen vragen dat ze hard werken om bij te leren, om zich nieuwe vaardigheden eigen te maken en desnoods een tijdje ‘op een lager niveau’ hun relatie in stand te houden…? Of mogen zij, anders dan hun kinderen, wél uit het relatiesysteem stappen, ook als dat hun kinderen beschadigt?

Dat je, zoals ze wel worden genoemd, ‘toxische relaties’ de rug mag toekeren en je biezen mag pakken, ook wettelijk, dat is een goede zaak. Veroordeeld zijn tot een leven met bijvoorbeeld een partner die agressief is of verslaafd… dat kan ook de andere partner én de kinderen helemaal kapot maken. Het is goed dat het maatschappelijk wordt gefaciliteerd dat je daar uit kunt stappen. Desondanks… een scheidingspercentage van meer dan een derde van de gesloten huwelijken (ik weet niet wat het cijfer is als je ook niet-traditionele verbindingen/relaties meetelt) is wel hoog, en vermoedelijk (en hopelijk…) ook hoger dan het aantal agressievelingen en verslaafden. Wat is daarvan de oorzaak?

In veel maatschappelijke discussies staat het idee in de schijnwerpers dat alles ‘leuk’ moet zijn. Als het niet meer ‘leuk’ is, als je ‘out of love’ bent, als de bedwelmende romantiek van de relatie is verdwenen, als het karakter of het gedrag van degene voor wie je viel problematisch voor je wordt… dan is het okay als je uit elkaar gaat. Kinderen zijn flexibel, die komen daar wel overheen, zo luidt het adagium. Ze komen er vanzelf achter ‘als ze groot zijn’ en van iemand houden, dat je er soms nu eenmaal een punt achter zet. Ook dat is eigenlijk een heel vreemde formulering, want wat er in essentie wordt gezegd in deze tekst, is: ‘Als je groot bent en van iemand houdt, zul je zelf wel ontdekken dat je soms beter je relatie kunt beëindigen.’ Dat is geen fraai perspectief voor een jonge puber. Er wordt bovendien voorbijgegaan aan het feit dat hij *nu* al van iemand houdt, van twee iemanden minimaal waarschijnlijk, namelijk zijn beide ouders. Veel kinderen zijn loyaler aan hun ouders dan aan zichzelf; ze zijn vaak ook loyaler aan hun ouders dan hun ouders aan elkaar zijn.

Een groeiende hoeveelheid onderzoek laat zien dat wat een kind in de kindertijd aan ongunstige, stress-genererende ervaringen doormaakt, een grote impact heeft op de latere fysieke en psychische gezondheid. Dit wordt samengevat in het concept ACEs, Adverse Childhood Experiences. Daarover zijn veel websites te vinden, zoals deze met hier een mooi filmpje .

Echtscheiding is één van de tien gedefinieerde ACEs. Het lijkt daarom tijd om liedjes te schrijven over wat het voor een kind betekent om de thuisbasis te verliezen, en niet over het perspectief van de ouder die probeert te zeggen dat het allemaal wel meevalt en dat het kind zich niet druk moet maken. Daarbij moet overigens niet uit het oog worden verloren dat de scheidende ouders vaak ook zélf slachtoffer zijn van één of meer ACEs. Met ieder kind wordt een toekomstige volwassene geboren. Hoe meer ACEs het kind ervaart, hoe groter de kans op een leven met lichamelijke of psychische verstoring wordt.

Stressvolle, negatieve ervaringen in de kindertijd leiden tot ziekte, dus er is enorm veel reden om serieus te streven naar een terugdringing van het aantal ACEs (waaronder echtscheiding) en daarmee in lijn terugdringing van Adult Supremacy. Het volwassen belang (meer maatschappelijk, bijvoorbeeld neoliberaal marktfundamentalisme) en de belangen van volwassenen (meer individueel, bijvoorbeeld persoonlijke ontwikkeling los van de behoeften van kinderen) zullen met het oog daarop minder op de voorgrond moeten staan.
De westerse samenleving is op allerlei terreinen aan een nieuw paradigma toe; moge de maatschappelijke houding jegens kinderen één van de grote veranderingen worden!

'When You Love Someone', deel 1

Tussen het kerstrepertoire op de radio kwam gisteren ook weer dit nummer voorbij, met een fraaie stem en een mooie melodie, maar met een hartverscheurende videoclip en een wat mij betreft zeer problematische tekst. In het kader van mijn Adult Supremacy-concept wil ik deze graag nader analyseren. Voor de helderheid nog even mijn definitie van Adult Supremacy: ‘a power position in which adults consciously or unconsciously cause their privileges, ambitions, and unrecognised biosocal needs to trump child well-being, rendering the minor minor’ (een machtspositie waarin volwassenen er bewust of onbewust voor zorgen dat hun privileges, ambities en niet-(h)erkende biosociale behoeften het kindwelzijn overtroeven, waardoor de minderjarige de minderwaardige wordt).

Hieronder volgt de tekst eerst in z’n geheel; daar volgt ‘ie in stukjes, met daar tussendoor mijn analyse en overwegingen.

"When You Love Someone"

Come home early after class

Don't be hanging 'round the back

Of the schoolyard

I've been called up by your teacher

She said she can't even reach you

'cause you're so far

You've been talking with your fist

We didn't raise you up like this,

Now did we?

There've been changes in this house

Things that you don't know about

In this family

It don't make sense, but nevertheless

You gotta believe us, it's all for the best

It don't make sense

The way things go

Son you should know

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes two homes are better than one

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

There ain't no one here to blame

And nothing's going to change

With your old friends

Your room will stay the same

'Cause you'll only be away

On the weekends

It don't make sense, but nevertheless

You gotta believe us, it's all for the best

It don't make sense

It don't add up

But we'll always love you no matter what

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes two homes are better than one

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

When you love someone

Come home early after class

Don't be hanging around the back

Of the schoolyard

And if we're crying on the couch

Don't let it freak you out

It's just been so hard

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes the best intentions just ain't enough

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

When you love someone

When you love someone

When you love someone

Dat was de volledige tekst; nu volgt mijn uiteenrafeling.

Come home early after class

Don't be hanging 'round the back

Of the schoolyard

Deze zoon zoekt op school waarschijnlijk steun of afleiding bij vrienden. Een andere optie is dat hij gewoon niet naar huis wil, vanwege de situatie aldaar. In beide gevallen is het zo dat hij met het rondhangen op school een ‘coping strategy’ inzet om zijn leven draaglijk te maken en de vader doet een dwingend beroep op hem om die strategie los te laten.

I've been called up by your teacher

She said she can't even reach you

'cause you're so far

De zoon is fysiek op school, maar zijn hoofd is er blijkbaar niet bij: de docent slaagt er niet in contact met hem te krijgen. Zowel voor de docent als voor de vader (en vooral voor de vader) zou dit een zeer zorgelijke zaak moeten zijn, die vereist dat er naar de zoon wordt geluisterd, dat zijn zorgen worden gehoord.

You've been talking with your fist

We didn't raise you up like this,

Now did we?

Tsja… did they? Hoe het ook zij, de ouders hebben een situatie gecreëerd waarin de zoon zich niet meer veilig voelt, niet in staat is zijn gevoelens op beheerste wijze verbaal te uiten. Hij ziet zich genoodzaakt zich op een andere manier te verdedigen, opdat hij enige integriteit kan behouden. Wat bedoelt de vader, als hij zegt dat hij samen met de moeder de zoon zo niet heeft opgevoed? Is de conclusie dan dat de zoon gewoon zelf ontspoord is, terwijl de ouders een geweldloze klus hebben geklaard…? Of spiegelt de zoon de agressie en defensiviteit die in huis heersen tussen de ouders? Waar ligt de oorzaak van het vechten door de zoon? Is er genoeg reflectie bij de vader om te zien dat hijzelf hierin een rol heeft?

There've been changes in this house

Things that you don't know about

In this family

Het mag zo zijn dat de ouders niet alles hebben verteld aan de zoon, maar de zoon is niet gek; hij voelt dat er van alles mis is en heeft inmiddels mogelijk ook al te horen gekregen dat de relatie van zijn ouders ten einde loopt en dat de thuisbasis uiteen gaat vallen. Hij krijgt dus wellicht niet alle onderliggende oorzaken voor die scheiding te horen, maar ondervindt er wél de gevolgen van.

It don't make sense, but nevertheless

You gotta believe us, it's all for the best

It don't make sense

De vader geeft zelf aan dat ‘it makes no sense’; de zoon is duidelijk ongelukkig en intens verdrietig en zijn ouders vertellen hem niet alles (‘things that you don’t know about’), maar tóch moet hij ze geloven als ze zeggen dat het allemaal beter is, dat het voor zijn bestwil is, dat het beter wordt als ze uit elkaar zijn. Dan doemt de vraag op: ‘Beter voor wie?’ De zoon is niet geconsulteerd over deze beslissing, dus wat hij wil en wat wat hem betreft ‘for the best’ is, telt niet mee.

The way things go

Son you should know

Sometimes moms and dads fall out of love

Sometimes two homes are better than one

Deze regels wekken de indruk dat ‘to be in love’ een voorwaarde is om een relatie met een gezin in stand te houden. Ben je niet meer verliefd, dan is het allemaal niet meer de moeite waard en kun je beter uit elkaar gaan. Is dat waar? Zou dat ook een veel te romantische voorstelling kunnen zijn van wat na verloop van jaren de waarde en de kracht van een ouderrelatie is? En hoe past hierin de ouderlijke verantwoordelijkheid om voor de kinderen een veilige basis te creëren en te behouden en persoonlijke problemen te overwinnen omwille van het welzijn van de kinderen? En zou dat uiteindelijk ook het welzijn van de ouders zelf kunnen bevorderen, omdat werken aan het overwinnen van je persoonlijke issues betekent dat je groeit als mens? Voor wie zijn die twee huizen beter… voor het kind, dat ertussen heen en weer moet pendelen met zijn ingepakte tas en daarmee een soort halve nomade wordt?

Some things you can't tell your sister 'cause she's still too young

Yeah, you'll understand

When you love someone

Het kleine zusje… ze is volgens de tekst te jong om haar uit te leggen wat er gaande is. Gezien de videoclip lijkt ze echter zeker wel een jaar of zes te zijn, een leeftijd waarop kinderen al heel veel begrijpen. En zelfs als ze niet álles zou snappen… de ouders vinden haar blijkbaar niet te jong om haar de gevolgen te laten ondergaan van dat wat als niet uit te leggen wordt gezien, terwijl die gevolgen natuurlijk veel moeilijker zijn dan de uitleg. De zoon lijkt het in deze tekstregel ook niet aan zijn zusje te mógen vertellen, wat voor hem een loyaliteitsdilemma kan veroorzaken, want zowel zijn zusje als hij wil de ouders graag liefdevol en respectvol bij elkaar zien blijven. Met wie moet hij zijn verdriet over de scheiding delen? Wie ervaart dat verdriet op een vergelijkbare manier als hij? Zijn zusje.

(Wordt vervolgd...)

Resilience en ACEs

Afgelopen donderdag, 9 november 2017, ben ik voor één speciale film van het InScience-festival naar Nijmegen heen en weer gereisd, namelijk de film ‘Resilience’. Die paste precies in mijn agenda en de rest van het festival is aan me voorbijgegaan. Dit is de trailer en de ondertitel van de film is ‘The Biology of Stress & the Science of Hope. Ik had gezien dat onder andere Nadine Burke Harris in de film voorkwam; van haar zag ik geruime tijd geleden al een fantastische TedMed-talk . Een andere grootheid in de film is Harvard-professor Jack Shonkoff, wiens werk over ‘early toxic stress’ in de referenties van mijn boekvertaling ‘Koester je kleintje’ te vinden is.

Ik had verwacht dat ik (woensdagavond laat) maar net op tijd zou zijn met het boeken van mijn ticket, want de zaal zou vast tjokvol zitten voor dit belangrijke onderwerp. Niets bleek helaas minder waar; de kleine filmzaal herbergde zo’n 15 verspreid zittende toeschouwers, voor wie het kernconcept van de film, ACEs (Adverse Childhood Experiences), nog niet in meerderheid gesneden koek leek te zijn. Hopelijk komt dat nog, want de inzichten achter ACEs en dus de potentiële impact van ‘Resilience’ zijn samen een zo groot onderwerp, dat mij er andermaal de tranen van in de ogen sprongen bij het zien van de film. Shonkoff had al meteen in het begin een paar zeer krachtige statements over ongunstige gebeurtenissen in het jonge kinderleven: ‘The child may not remember, but the body remembers.’ De kindertijd is voor veel kinderen niet een tijd van vreugde en onschuld; er gebeurt van alles dat de ontwikkeling van hun hersenen en neurologie negatief beïnvloedt. Die invloed is zichtbaar en merkbaar in het gedrag, in de gezondheid van het hart en zelfs in het DNA, zoals Burke Harris zegt. Shonkoff zegt al in de trailer dat problemen die tot nu toe ‘insolvable and intractable’ leken (onoplosbaar en onbehandelbaar), met de inzichten rondom ACEs een heel nieuwe dimensie krijgen. Hij stelt: ‘A defeatist attitude is completely disconnected from what 21st century science is telling us and we should be going after it like a bear!’ Dat is een zeer krachtige stellingname: we moeten ons niet neerleggen bij het idee dat allerlei ziektebeelden nu eenmaal voorkomen en dat daar weinig tegen te doen valt. Wat we wél moeten doen, is veel meer aandacht schenken aan hoe we het voorkómen van al die ellende al in de kindertijd in gang kunnen zetten.

ACEs gaan over problemen in de kindertijd die niet gemakkelijk bespreekbaar te maken zijn: (emotionele en seksuele) verwaarlozing en misbruik zijn, samen met een niet-functionerend gezinsleven de kernelementen; daar praat je niet gemakkelijk over als volwassen kind of als ouder. Het gaat dan bijvoorbeeld om psychische problemen, depressie, verslaving, echtscheiding en gevangenisverblijf van één van de ouders. Dikwijls worden kinderen (of voelen ze zich) gedwongen om hun mond erover te houden, met alle gevolgen van dien voor hun welzijn en gezondheid.

Toen de onderzoekers Robert Anda en Vincent Felitti eind jaren 90 hun ACE-studie publiceerden, wilden velen hen niet geloven; men wilde de mogelijkheid dat dit soort problemen in de kindertijd zo’n impact op de volwassen gezondheid hebben, niet onder ogen zien. Burke Harris stelt zelfs dat veel gezondheidsproblemen gemakkelijker te voorspellen zijn aan de hand van het aantal ACEs dat iemand heeft, dan door wat dan ook (bijvoorbeeld roken). In de film zien we het getekende beeld van een jong kind dat op straat loopt en moet wegspringen voor een naderende vrachtwagen. Het effect van ACEs wordt vergeleken met een kinderleven waarin continu de dreiging heerst van een vrijwel niet te ontwijken truck. Daardoor wordt het kind zó angstig en slaat het stresssysteem zózeer op hol, dat het lichaam niet meer normaal kan functioneren. Het komt volledig in de ‘survival mode’; adrenaline en cortisol overheersen en tasten allerlei organen aan. Shonkoff noemt dit ‘toxic stress’ (zijn term, door hem in het leven geroepen!), giftige stress, en hij omschrijft ‘toxic stress’ als een vorm waarin ‘the buffering support of parents’ ontbreekt. Het kind ervaart angst, maar kan voor het terugdringen daarvan en voor het tot rust komen niet bij de ouders terecht. Er is dus geen sprake van coregulatie met de ouder(s), maar van een situatie waarin het kind op zelfregulatie is aangewezen terwijl het daartoe fysiek en mentaal nog niet in staat is. Het idee, zo zegt de film, dat je jezelf aan je haren uit het moeras moet trekken, is in veel westerse landen heel populair geworden; het is het ideaal van de ‘self-made man’ (of vrouw, natuurlijk). Baby’s kunnen dat echter nog niet; ze moeten nog leren hun problemen zelf op te lossen en hebben daar volwassenen voor nodig, die niet alleen fysiek volgroeid, maar ook emotioneel uitgerijpt zijn. ‘Can you plan for the future’, vraagt Shonkoff, ‘if it is hard to get through the day?’

De preventie en aanpak die worden bepleit behelzen het veranderen van de levens van volwassenen die voor kinderen zorgen: ‘Adults fail to recognize child stress, because adults find their own stress more important.’ We moeten als samenleving dus zorgen dat ouders beter zijn toegerust voor het verzorgen van een jong kind. We zouden niet moeten wachten tot kinderen ‘fall apart and become ill’, nu we weten dat de wijze waarop hun kindertijd verloopt zoveel kan zeggen over de te verwachten gezondheidsrisico’s. Het idee van ‘resilience’, veerkracht, is geen kant en klaar pakketje waarmee een kind wordt geboren, maar een vaardigheid die zich langzaam ontwikkelt en goed tot stand komt als een kind een gezonde ontwikkeling en ontplooiing doormaakt. Wanneer een kind echter constant in de overlevingsmodus verkeert, zal die veerkracht niet of niet goed ontstaan.

Jaren geleden was ik getroffen door het onderscheid dat Robin Grille in zijn boek ‘Parenting for a Peaceful World’ maakt tussen ‘resilience’, veerkracht, en ‘adaptation’, aanpassing. Hij waarschuwt dat de vaardigheid van kinderen om zich aan te passen, niet moet worden misverstaan door die te bestempelen als veerkracht. Veerkracht, het ongewijzigd terugkeren naar een voorgaande situatie van evenwicht, is iets anders dan aanpassing, waarbij de voorgaande situatie niet meer bestaat en het kind zich op welke wijze en tegen welke prijs dan ook heeft aangepast aan de omstandigheden. Overigens is er zelfs dan geen sprake van een ongezond brein, maar van een brein dat is aangepast aan ongezonde omstandigheden, zodat het daarin kan overleven. Moeilijk gedrag en verslaving kunnen dan worden gezien voor wat ze werkelijk zijn: overlevingsstrategieën.

Boek dat in januari 2018 uitkomt!

Hoe gezonder een kind opgroeit en hoe lager het aantal ACEs, hoe groter ná dat ontwikkelingstraject de veerkracht zal zijn. Bij ziekte zou daarom de vraag niet moeten zijn: ‘Wat is er met je aan de hand?’, maar: ‘Wat is er met je gebeurd?’ Dán kunnen we, als we een veilige omgeving weten te creëren waarin de verhalen welkom zijn, de ACEs op het spoor komen. Nu is er op dat punt nog veel onwetendheid, zo stelt Burke Harris, en ze vergelijkt het met hoe vroeger in auto’s werd gerookt met de raampjes dicht. Nu we weten hoe ongezond de rook van sigaretten is, pakken we dat anders aan. Zo moeten we ook als samenleving nog leren hoe ongezond toxische stress is voor het opgroeiende kind. We zouden dus meer moeten doen om kinderen daartegen te beschermen, zodat de overdracht van generatie op generatie wordt doorbroken.

Een mooi citaat, tot slot:

‘Resilience is about overcoming adversity. It’s about how you think and how you view the world. (…) Unconditional love gives human beings the security that allows them to move forward and to take chances. That’s the bottom line of being able to handle almost anything. I am loved, I am valued and people know who I am inside. THAT allows people to thrive through good and bad times and that’s what resilience is.’ (Kenneth Ginsburg MD op www.resiliencemovie.com / https://kpjrfilms.co/resilience/ , bonus content)

Grijp je kans, als je deze film ergens kunt zien! Hoe beter we met elkaar het belang van de kindertijd begrijpen (en uiteraard ook van de rol van borstvoeding daarin!), hoe beter we allerlei vormen van beleid daarop kunnen afstemmen. Wat een grote, eervolle uitdaging!