Afgelopen week ontstond er op Facebook een interessante
discussie over autonomie en zelfbeschikkingsrecht. Het ging niet om autonomie in z’n algemeenheid, maar om
autonomie van de vrouw. Meer specifiek ging het om autonomie van de vrouw in de
perinatale fase, dus met betrekking tot alles rondom zwangerschap en bevalling,
rondom dragen en baren, dus. Persoonlijk zie ik dat rijtje graag als volgt
vervolledigd: dragen, baren, zogen (dus zwangerschap, bevalling en
borstvoeding).
Deze fases hebben minstens drie belangrijke dingen gemeen:
·
ze zijn onderdeel van een transitie in het leven
van de betreffende vrouw;
·
ze gaan niet alleen haar aan, maar ook haar
kind;
·
ze kunnen leiden tot botsende belangen (wat de
één wil en/of doet en/of nodig heeft, is van invloed op de ander en die invloed
kan negatief zijn en/of worden ervaren).
Hoe je dit ziet, hoe vaak je denkt dat de belangen botsen,
hoe erg de potentieel negatieve invloed van de één op de ander is, wat je mag
of moet doen om negatieve invloed van de één op de ander te vermijden, hoeveel
ingrijpen daarbij ethisch verantwoord geoorloofd is… daarover kun je sterk van
mening verschillen.
De oorspronkelijke aanleiding voor de discussie was dit
citaat, ingebracht door één van de discussieerders in de draad (en de selectie
van citaten is van haar):
Uit het boek 'FAS-kinderen':
"De foetus centraal, niet de moeder. De gezondheid van
de foetus moet tijdens de zwangerschap centraal staan, niet de behoeftes van de
moeder." Sjef Czyzewski en Ben van de Wetering:
"Eigenlijk zou het heel normaal moeten zijn dat de
gezondheid van een ongeboren kind aandacht krijgt. Dat morele aspect staat
binnen de samenleving op de achtergrond, maar moet koste wat kost meer op de
voorgrond komen. De leerplicht is tenslotte ook ingesteld omdat het van belang
is dat kinderen tot een bepaalde leeftijd naar school gaan.
En het is niet verantwoord als jongeren voor een bepaalde
leeftijd mogen autorijden.
Alcoholgebruik is tot een bepaalde leeftijd verboden omdat
ondertussen bekend is wat de invloed van toxische stoffen kan zijn op de
ontwikkeling van de hersenen van jongeren. Maar tegelijkertijd mag een moeder
alcohol drinken terwijl ze een ongeboren kind bij zich draagt, en daar is
eigenlijk geen openbare discussie over. Terwijl juist het brein van een foetus
zich in sneltreinvaart ontwikkelt en schade ondervindt van deze toxische
stoffen.
Het is onbegrijpelijk dat dit blijft gebeuren, want de
samenleving is verantwoordelijk voor deze kinderen. Het is een grote stap om
als samenleving ook daadwerkelijk de verantwoordelijkheid te némen voor hun
toekomst. Maar de samenleving heeft daartoe wel een morele verplichting. Als de
gezondheid van kinderen vooropstaat, kan er maar één norm zijn en dat is de
nulnorm (d.i. dat zwangeren geen druppel zouden moeten drinken, RV). Naast de
kostenbesparing die dit in de zorg oplevert, gaat het om de toekomst en de
gezondheid van onze kinderen."
Uit de bijgaande
folder, Wybo Dondorp, ethicus:
"Mensen moeten
zelf keuzes kunnen maken. Maar in dit geval heb je niet alleen te maken met de
belangen van de zwangere vrouw; ook die van haar toekomstige kind tellen mee.
Autonomie is belangrijk, maar het betekent niet dat de aanstaande moeder haar
verantwoordelijkheid niet hoeft te nemen, of dat hulpverleners geen drang of
zelfs dwang mogen toepassen als zij daarin ernstig tekortschiet."
Ik wist bij aanvang van het lezen van deze tekst niet wat de
reden van het posten was, dus ik begon met een open geest, zonder vooroordeel
of visie op wat ik ervan zou vinden. Gewoontegetrouw deelde ik mijn reactie met
de hele groep, omdat ik altijd wel te vinden ben voor een discussie. Die
discussie ontstond ook, maar verliep heel anders dan de originele poster had
verwacht en ook dan ik had voorzien. Het commentaar op dit citaat bevatte onder
andere zorgen over de “glijdende schaal” van ingrijpen en “het opvoeren van de
maatschappelijke druk op vrouwen” op basis van “griezelige argumenten”.
Uiteraard kan ik uit een besloten groep geen herkenbare citaten
van anderen delen en ik moet me daarom beperken tot mijn eigen bijdragen en de grote lijn, al
realiseer ik me dat het daardoor hier en daar lastig zal zijn om het verloop en
de context van uitspraken helemaal goed te volgen.
Mijn eerste reactie was deze:
“Boeiend. Hoe zie je die morele
verantwoordelijkheid dan, X? Ik kan me er namelijk wel in vinden. Wie moeder
wil worden, moet zich bewust zijn van de grote verantwoordelijkheid die dat met
zich meebrengt omwille van de gezondheid van het kind. Ook ik ben van mening
dat het belang van het kind te weinig vooropstaat. Ik weet niet hoe je dat kunt
afdwingen en inderdaad, of je dat moet willen afdwingen (lijkt me niet), maar
dat het belangrijk is, daar ben ik het van harte mee eens! Hoe zit het met de
autonomie van de baby, die door de moeder moet worden gewaarborgd? Zou de baby
iets tot zich willen nemen wat slecht is? En zo nee, hoe vertaalt zich dat dan
naar wat de moeder doet of moet doen? En wat vind je het griezeligst aan de
argumenten?”
Ik vervolgde na een paar reacties met:
“(…) We zeggen ook dat roken
slecht is in het bijzijn van kinderen of dat je ze niet moet slaan en
inderdaad, dat ze naar school moeten. Is dat morele druk, of is dat informatie
verstrekken in het belang van het welzijn en de gezondheid van het kind? Je
hóeft geen kind te krijgen, hè? Geen zin in al dat gedoe van doen wat goed is
voor een kind? Zie er dan vooral vanaf. Dit is even heel scherp geformuleerd
(durf ik hier wel ;o)), maar in essentie is dat wel hoe ik het zie.”
 |
| Afbeelding van een Belgische voorlichtingscampagne |
Enkele mensen waren van mening dat de zelfbeschikking van
de vrouw over haar lichaam nooit ter discussie mag staan, al was er ook iemand
die zich afvroeg hoe het dan zit met de zelfbeschikking van de baby, die vanaf
het prille begin een volwaardig mens is, en waarom de wens van de moeder
boven de gezondheid van de baby zou mogen staan.
Ik vroeg:
“Dus jij vind dat ze in principe
ongelimiteerd het leven van haar ongeboren kind mag beschadigen, want haar
autonomie staat bovenaan en niemand mag daarin ingrijpen...? En waarom zijn
slaan en alcohol in de zwangerschap onvergelijkbaar? Zolang de moeder haar kind
in zich draagt, mag ze doen wat ze wil?”
Eén van de reacties was dat dat
inderdaad de ultieme conclusie zou moeten zijn, maar dat ontbrekende
toerekeningsvatbaarheid (op basis van psychische problematiek of verslaving)
een uitzonderingsgrond zou kunnen zijn.
Dat bracht mij tot deze vraag:
“Maar 'psychisch aantoonbaar niet
in orde' is natuurlijk ook een glijdende schaal. Je bent niet OF 100% in orde
OF 100% gestoord. Je kunt de vraag stellen: ben je wel psychisch in orde als je
willens en wetens je kind beschadigt met het drinken van alcohol in de
zwangerschap? Maar goed, de vraag kan ook zijn: ben je wel goed snik als je
aldoor patat eet in je zwangerschap? Kortom: volgens mij behoorlijk lastig om
hier morele oordelen aan te verbinden.”
Mijn woordkeuze ‘morele oordelen’
viel niet helemaal goed, was mijn indruk, maar wat je daaronder verstaat, is
natuurlijk afhankelijk van je definitie. Ik vind ‘niet toerekeningsvatbaar’ een
moreel oordeel, maar anderen wellicht niet. Die zijn misschien van mening dat
je daar objectieve criteria op kunt loslaten en dat valt dan bij mij weer niet
zo goed, want alles heeft z’n oorzaak, niet waar?
Dan merkt iemand met enig cynisme op dat het
welzijn van de kinderen niet alleen door vrouwen wordt bepaald, maar ook door
de leefstijl van de aanstaande vaders vóór de conceptie en ze bepleit een
baarstaking en een seksstaking van vrouwen om het hele thema meer onder de
aandacht te brengen.
Ik reageer:
Zeker, Y, ook allemaal waar, en
veel vrouwen en mannen kiezen hun partner zeer slordig! ;o)) En wat meer
zelfbeheersing kan voor het totale maatschappelijk welzijn in veel gevallen ook
geen kwaad. Nu niet allemaal denken dat ik dat met sancties zou willen
afdwingen, maar zelfs als je dat niet wilt, kun je best dingen vinden die een
groot verantwoordelijkheidsgevoel vragen. En als je dat allemaal vindt, kan het
nog steeds heel moeilijk zijn om te bepalen waar de grens ligt en wat je wel of
niet kunt of mag (af)dwingen. En het is ook gewoon een gegeven dat vrouwen met
de competentie een kind te baren, een grote verantwoordelijkheid (mogen!)
dragen, of we dat met z'n allen nu leuk vinden of niet. Jij bent geen
voorstander van slachtofferdenken, X, en ik ook niet. Dat betekent volgens mij
ook dat we niet te veel moeten klagen over het feit dat dat totaal afhankelijke
mensje in ons vraagt dat we ons bezinnen op hoe we met ons lijf en ons leven
omgaan, niet omdat iemand dat afdwingt of oplegt, maar omdat we *zelf* inzien
dat dat belangrijk is. En voor mij blijft dan toch de vraag: wie
vertegenwoordigt het belang van de baby, als de moeder dat niet doet?
Graag wil ik nog deze delen, over graden van 'insanity':
https://www.youtube.com/watch?v=wqAiDV_akFQ&feature=youtu.be .
Graag wil ik nog deze delen, over graden van 'insanity':
https://www.youtube.com/watch?v=wqAiDV_akFQ&feature=youtu.be .
De conclusie wordt herhaald dat
je “NOOIT” mag dwingen tot bepaald gedrag dat ingrijpt in het lijf van de
zwangere, “tenzij iemand ontoerekeningsvatbaar is”. (Zie voor 'gekte' bovengenoemde clip!)
Ik antwoord:
“Dan kan ik slechts mijn
beginopmerking herhalen: ik vind het lastig wiens autonomie voorrang heeft,
zoals ook Z zich afvroeg. Wat jij impliciet volgens mij dan ook zegt, is dat de
baby geen volwaardig mens is zolang de geboorte niet heeft plaatsgevonden. De
autonomie en het zelfbeschikkingsrecht van de baby tellen niet, of in ieder
geval niet even zwaar. Ik weet niet of ik het daarmee eens ben, al ben ik me
bewust van de grote problemen die het geeft om die rechten van de baby te
realiseren...”
Volgende keer deel 2 van mijn
bespiegelingen op en gedachten over dit reuze belangrijke onderwerp.
Posts
